Peki nedir bu Kabahatler Kanunu’nun ilgili 32. Maddesi; bu maddeye göre yetkili makamlar tarafından adli işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket eden kişiye 100 lira idari para cezası veriliyor. Valilik makamının oluru ile kolluk kuvvetleri teşkilatı tarafından geçtiğimiz günlerde alınan bu “yasaklama kararı” birçok tartışmayı da beraberinde getirdi. Bir hukukçu olarak bu yasaklama kararından çıkardığım payları sizlere aktarmak istedim.

Valilik makamı, il sınırları içinde bulunan genel ve özel bütün kolluk kuvvet ve teşkilatının amiridir ve valilik makamı suç işlenmesini önlemek, kamu düzen ve güvenini korumak için gereken tedbirleri alır. Valilik makamının görev, yetkilerini ve dahasını merak edenler, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu inceleyebilir. İşte Valilik makamının kanunlar tarafından verilen yetkiye dayanarak verdiği olur neticesi ile kolluk makamları bazı durumlarda kamu düzenini bozan faaliyetler hakkında yasaklama kararı alabilir. Ancak; buradaki hassas konu, kamu düzeni, genel ahlak ve edep kurallarının sınırlarının net ve değişmez çizgilerle çizilebilir olmamasıdır. Örneğin; gecenin bir yarısı sahil kenarına park ettiği arabasında alkol alıp, sağ sola laf atan birilerinin ahlak anlayışı ile yine sahil kenarına üşenmeden çantalarında taşıdığı şarap kadehleri ile şaraplarını deniz havasını soluyarak yudumlamak isteyen bir avuç insanın ahlak anlayışı da pek tabii aynı olmayabilir.

Normal şartlar altında, çevreyi rahatsız edecek şekilde alkol almak hatta yine çevreyi rahatsız edecek şekilde araç içerisinde alkol almak pek de kamu düzenine uygun bir davranış değildir. Bu durum tabi ki, Kabahatler Kanunu’nda da düzenlenmiş durumdadır. Şöyle ki; Kabahatler Kanunu md. 35’te “sarhoş olarak başkalarının huzur ve sükununu bozacak şekilde davranışlarda bulunan kişiye, kolluk görevlileri tarafından elli Türk Lirası idari para cezası verilir. Kişi, ayrıca sarhoşluğun etkisi geçinceye kadar kontrol altında tutulur.” Şeklinde düzenleme mevcuttur. Kolluk makamınca yasaklanan alkol kullanma faaliyetinin Kabahatler Kanunu 35. Maddesine değil de yine aynı kanununun 32. Maddesindeki “emre aykırı davranış”a dayandırılması bence asıl tartışma konusudur. Kolluk makamlarının bir faaliyeti yasaklamaları bir temel hak ve hürriyete müdahale teşkil ettiği için bu yasaklamanın kanunla öngörülmüş olması ve Anayasamızın 13. Maddesindeki şartlara uygun bulunması gerekir. Anayasa madde 13; Türkiye’deki temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması sistemi ve şartlarını belirler. Ayrıca “yasaklama” kanunla öngörülmüş olsa bile, oldukça ağır bir karar olduğu için idare tarafından en son alınması gereken bir karardır.

Temel hak ve hürriyetlerin güvence altına alınması bir “hukuk devleti”nin olmazsa olmazıdır. Günümüzdeki modern hukuk devletinin tarihteki gelişim sürecine baktığımızda, “mülk devleti” ve “polis devleti” gibi aşamalardan geçtiğini görürüz.

Etimolojik olarak “kentin idaresi ve siyasi yönetimi” anlamına gelen polis kavramı, ortaçağdan sonra anlam değişimine uğrayarak “iç ve dış tehlikelere karşı tebaayı himaye etmeye, onun mutluluk ve refahını sağlamaya yarayan araçların feodal efendi tarafından sağlanması” olarak anlaşılmıştır. Bu tanımla uyuşan bir biçimde esasında Polis devleti, kamunun refah ve selametini sağlamak amacıyla her türlü önlemi almak konusunda yetkili olan, aynı amaç doğrultusunda bireylerin temel hak ve özgürlüklerine müdahalede bulunabilen, bunu gerçekleştirirken bireylere çeşitli külfetler yükleyebilen, ancak bunların tümünü yaparken herhangi bir hukuk kuralı ile bağlı olmayan devlet, “polis devleti”dir.

Polis devleti; örgütlü bir devlet yapısının kurumsallaşmasını sağlamakla birlikte, tarihte polis devletinin hüküm sürdüğü dönemlerde her ne kadar iktidarı sınırlayan kuralların mevcudiyetinden bahsedilemese de devlet yönetimi kendi içinde bir düzene, kurallara sahiptir. Ancak; belirtmek gerekir ki, bu kurallar idarecileri idare edilenlere karşı bağlamadığından, devlet gücü zamanla keyfiliğe kaymış ve bireylere zarar vermeye başlamıştır.

Toplumsal örgütlenme tarzının, tarihte “polis devleti” gibi bazı aşamalardan geçtikten sonra ulaştığı en çağdaş ve en ileri düzeyi “hukuk devleti”dir. Hukuk Devletinden bahsedilebilmesi için, temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınmış olması, idare edenlerin de aynı idare edilenler gibi öngörülmüş kurallara tabiiyeti, idare edenlerin yaptıkları işlemlerin yargısal denetiminin yapılabilmesi, mahkemelerin karar verirken bağımsız ve tarafsız davranması ve yönetenlerin ya da siyasal iktidar sahiplerinin keyfi eylem ve işlemlerine karşı yönetilenlere hukuksal güvenceler sağlayan bir devlet tipinin varlığıdır.

Yasakların konulduğu değil, sosyal bir hukuk devletinin kurallarına uyulduğu bir toplumda yaşamayı isteyen arzuyla, millet olarak “Yasaklar çiğnenmek içindir” algısını oldukça yoğun yaşadığımızı hatırlatarak bu ayki yazımı sonlandırmak isterim. Siz siz olun; açık park, bahçe ve üzerinde tesis bulunmayan açık alanlarda, belediye sınırları içerisinde, meskun mahallerde, karayollarında, kamuya açık yerler ile piknik ve ören yerlerinde, gar, otogar, meydan, cadde, sokak, tarihi ve kültürel mekanlarda ve park halinde aracınızın içinde alkol içmeyin. Zira; kamu düzeni, güvenliği ve ahlakı bozulabilir, üstüne bir de 100,00-TL idari para cezası yersiniz.

Sevgilerimle…

Av. Deniz ARIKAN ÖCAL