Olur ya halk iradesi bu, anayasasını ve rejimini belirleyen irade içinden çıkılamaz bir hal aldığında bazı bilgileri şu köşede bir yazayım istedim. Ev alma komşu al diye pek doğru söylemiş atalarımız ama; hala bozdurmadığımız dolarlar varsa hangi ülkeden hangi komşuyu alacağız doğrusu bir hayli karışık bir konu.

Yabancıların taşınmaz mal edinebilmesi konusunda dünyada, bunu yasaklayan veya tanımakla beraber çeşitli şekillerde sınırlandıran farklı sistemlerin var olduğu görülmektedir. Yabancıların taşınmaz mal edinimi konusu, bir devletin en başta güvenliği ve kalkınması ile yakından ilgilidir. Ayrıca bu konu, o devletin hukuki, sosyal, siyasi ve ekonomik hayatı üzerinde gerek güncel, gerekse geleceğe dönük derin etkilere yol açtığından kimi devletler taşınmaz mal ediniminin yabancıya tanınması konusunda koşullar öne sürerken, kimi devletler böyle bir edinimi yabancıya hiç bir şekilde tanımamaktadırlar. Ancak gerek Türkiye’de, gerekse Avrupa ülkelerinde genel olarak yabancılara taşınmaz mal ediniminin tanındığı, fakat birtakım sınırlamalara tabi tutulduğu görülmektedir. Buradaki durum, dünya devletlerinde de karşımıza farklı şekillerde çıkmaktadır.

Afganistan, ABD, Arjantin, Azerbeycan, Belarus, Bolivya, Brezilya, Endonezya, Ermenistan, Salvador, Filipinler, Guatemala, Haiti, İran, Kenya, Nijerya, Paraguay, Peru, Sudan, Şili, Tanzanya, Uganda, Uruguay, Venezuela, Zambiya gibi saydığım bu ülkelerin başkanlık sistemi ile yönetildiğini hatırlatır, yabancılara taşınmaz mal edinimi sağlayan bazı ülkelerden aşağıda örnekler vermek isterim.

İngiltere’de, Avrupa Birliği üyesi olsun olmasın tüm gerçek ve tüzel kişilere taşınmaz mal ediniminin serbest olması genel ilke olmakla beraber, kendi vatandaşları da dahil olmak üzere bazı taşınmazlar için (Kraliyet ailesine ait mülklere, ulusal park ve bahçelerin korunmasına, askerî amaçlarla kullanılan alanlara, sivil havacılığa tahsis edilen alanlara ilişkin düzenlemeler kapsamındaki) kısıtlamalar bulunmaktadır. Ancak İngiltere’de ev fiyatları can yakıcı cinsten.

Finlandiya’da, “Aland Adaları” bölgesinde Avrupa Birliği üyesi olsun veya olmasın tüm yabancı gerçek ve tüzel kişilerin taşınmaz mal edinimi kısıtlanmıştır. Ancak bunun dışındaki yerler için taşınmaz mal edinimi yabancılar için mümkündür.

İspanya’da bu durum daha da sınırlandırılmış boyuttadır. Hem arazinin niteliği gereği hem de üye devletlere tabi olunup olunmadığı konusunda sınırlamalar getirilmiştir. İspanya’da kural olarak, ülkenin ziraat alanlarında sadece Avrupa birliği üyesi devletlerin vatandaşlarına mülk edinme hakkı verilmektedir.

Bulgaristan’ da yabancılara gayrimenkul alınması durumunda oturma izni verilmektedir. Avrupa Birliği’ne girdikten sonra ülkede oturma izni veren böyle bir düzenlemeye gidilmiştir. Ancak burada da sınırlama mevcuttur, yabancılar tarım arazilerini satın alamamaktadırlar. Lüksemburg’da gerek Avrupa Birliği üyesi, gerekse üçüncü ülke vatandaşlarının kentlerde ve kırsal kesimde taşınmaz mal alımları herhangi bir kısıtlama ve izne tabi değildir.
Fransa’da yabancı gerçek kişiler, ikametleri Fransa’da olsun ya da olmasın gayrimenkul edinimi bakımından Fransız vatandaşlarıyla aynı şartlara tabi bulunmaktadır.

Almanya’da taşınmaz mal tasarrufu konusunda yabancılara yönelik hiçbir yasal sınırlama veya izin koşulu bulunmamaktadır. Ayrıca Avrupa Birliği üyesi ülke vatandaşları ile üye olmayan devlet vatandaşları arasında da herhangi bir farklılık gözetilmemektedir.

Rusya Fedarasyonu’nda yabancı uyruklu gerçek kişilerle yabancı ticaret şirketlerine ulusal sınırlara bitişik yerlerde ve tarım arazilerinde mülk edinme hakkı tanınmadığı, yabancıların edinebilecekleri mülkün azami ve asgari büyüklüğü ile ilgili sınırlar da bulunduğu görülmektedir.
Japonya’da gayrimenkul edinimi için vatandaş olma şartı bulunmamaktadır. Yabancılar da gayrimenkul satın alabilmektedir. Ancak; Japonya’da ev satın alabilmek için süresiz oturum olması şarttır. Salon salomanje ortamına alışıklara metrekare olarak dar alanlara sahip japon evlerini de pek tavsiye etmem. Kaldı ki; fiyatları da dudak uçuklatıcıdır.

Özetle, dünya ülkelerine baktığımızda ülkeden ülkeye farklılıklar, çeşitli sınırlama ve yasaklar görülmektedir. Avrupa Birliği’ne üye ülkelerden sadece Fransa, Almanya ve Lüksemburg’ta yabancıların taşınmaz mal edinimi yönünden bir sınırlama yoktur. Bu üç ülkenin dışında kalan diğer tüm ülkelerde ise, kendi ulusal çıkarlarına göre çeşitli sınırlamalar söz konusudur. Birçok ülkede ise sınırlamaların özellikle tarım alanları konusunda yoğunlaştığı görülmektedir. Hattâ tarım alanlarının yabancıların taşınmaz mal edinimine açık tutulmamasını genel bir ilke olarak görmekteyiz. Siz de bir yabancı olarak bozdurmadığınız dolarlarla taşınmaz mal edinmek istiyorsanız siz siz olun komşunuzu iyi seçin derim ve “HAYIR”lı günler dilerim.

Av. Deniz ARIKAN ÖCAL